Türkiye'de İzin Süreleri

İzin hakkı, Türkiye’de Anayasa ile güvence altına alınmıştır. Anayasa’nın 50. maddesi, çalışanların dinlenme hakkını teyit ederken; yıllık, haftalık ve resmi tatil izinlerini bilhassa güvence altına almıştır. Dolayısıyla, anayasal bir statüye sahip olan bu dinlenme hakkından feragat edilmesi hukuken mümkün değildir. Bu rehberde, yıllık izin, ücretli izin, ücretsiz izin, mazeret izni gibi başlıklar altında ayrıntılı bir şekilde ele alıyoruz.

Yıllık İzin Nedir?

Deneme süresi dahil olmak üzere, en az bir yıllık hizmet süresini dolduran çalışanlar yıllık ücretli izne hak kazanır. Bir yıllık süre hesaplanırken; aynı işverenin değişik işyerlerinde geçen, fasılalı veya sürekli tüm hizmet sürelerinin birleştirilerek dikkate alınması yasal bir zorunluluktur.

Türkiye’de Yıllık İzin Süreleri

Yıllık izin süreleri şöyledir:

• 1–5 yıl çalışanlar: 14 gün
• 5–15 yıl çalışanlar: 20 gün
• 15 yıl ve üzeri: 26 gün

Yıllık iznin, 53. maddede tayin edilen süreler içinde işveren tarafından tek seferde ve aralıksız olarak kullandırılması şarttır. Bu sürelerin parçalara ayrılmadan, sürekli bir yapıda verilmesi yasal bir gerekliliktir.

Türkiye’de Ücretli İzin Türleri

Türkiye’de mazeret izni ve doğum izni başta olmak üzere birçok izin türü vardır. Bunlar yıllık ücretli izinden farklıdır. Yıl içindeki hastalık, dinlenme veya diğer her türlü ücretli/ücretsiz izinler, yıllık izin süresinden sayılamaz. İşveren, bu süreleri gerekçe göstererek çalışanın yıllık ücretli izin hakkından herhangi bir kesinti yapamaz.

1. Mazeret İzni

Belirli durumlarda çalışanlara verilen kısa süreli ücretli izindir. Mazeret izni aşağıdaki hallerde alınabilir:

• Evlilik: 3 gün
  
• Anne/baba, eş veya çocuk ölümü: 3 gün
  
• Doğum (erkek çalışan): 5 gün

2. Doğum İzni

Kadın çalışanlar için en önemli izin haklarından biri doğum iznidir. Doğumdan 8 hafta önce ve doğumdan 8 hafta sonra olmak üzere toplam 16 hafta ücretli izin uygulanır.

Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir. Ek olarak kadın çalışanlar doğum sonrası 6 aya kadar ücretsiz izin talep edebilir.

Ücretsiz İzin Nedir?

İşveren, çalışanı üç ayı aşmayacak şekilde tamamen veya kısmen ücretsiz izne çıkarma yetkisine sahiptir. Bu düzenleme çerçevesinde tesis edilen ücretsiz izin uygulaması, çalışana iş sözleşmesini haklı gerekçeyle sona erdirme yetkisi tanımaz.

Devlet memurları doğum, uzun süreli hastalık, evlat edinme ve yurtdışı görevlendirme gibi hallerde 24 aya kadar ücretsiz izin verilebilir.

Türkiye’de Memurlar Hangi Ücretli İzinlerden Yararlanabilir?

Devlet memurları için yıllık izin hakları; hizmet süresi bir ile on yıl arasında (on yıl dâhil) olanlar adına 20 gün, on yılı aşanlar adına ise 30 gün olarak belirlenmiştir. Zaruri durumlarda, bu sürelere yol payı olarak gidiş ve dönüş için en fazla ikişer günlük ekleme yapılabilmektedir.

Doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere, kadın memura toplam on altı haftalık analık izni kullandırılır. Çoğul gebeliklerde ise doğum öncesi için tanınan sekiz haftalık süreye iki hafta daha eklenerek bu süreç daha uzun tutulur.

Memurlar, eşlerinin doğumu halinde on gün babalık izni kullanabilirler. Kendisinin ya da çocuğunun evlenmesi durumunda veya eş, çocuk, anne, baba ve kardeş kaybı (eşin yakınları da dahil olmak üzere) hallerinde ise memura, talebi halinde yedi gün süreyle izin hakkı sağlanır.

Türkiye’de İzin Süreleri Neden Önemlidir?

Türkiye’de izin süreleri, hem çalışan sağlığının korunması hem de çalışma hayatının sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşır. Yıllık izin, ücretli izin, ücretsiz izin, mazeret izni, doğum izni, babalık izni, ölüm izni gibi tüm izin türleri, çalışanların yasal haklarıdır ve işverenler tarafından karşılanmak zorundadır.